ದೈನಿಕ ಪಂಚಾಂಗ
ಕಾನ್ಪುರ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಭಾರತ · ಶುಕ್ರವಾರ, 02 ಅಕ್ಟೋ 2026
ಸೂರ್ಯೋದಯ
06:01ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ
17:54ಚಂದ್ರೋದಯ
22:14ಚಂದ್ರಾಸ್ತ
11:48ಚಂದ್ರೋದಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಾಸ್ತ ಈ ಸ್ಥಳದ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ದಿನಕ್ಕೆ (ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಿಂದ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯವರೆಗೆ) ಸಂಬಂಧಿಸಿದವು. ಚಂದ್ರ ಪ್ರತಿದಿನ ಸುಮಾರು 50 ನಿಮಿಷ ತಡವಾಗಿ ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವು ದಿನಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಆ ದಿನದೊಳಗೆ ಉದಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅಸ್ತಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ ಡ್ಯಾಶ್ ಎಂದರೆ ಘಟನೆ ಪಕ್ಕದ ದಿನ ಬರುತ್ತದೆ.
ಪಂಚಾಂಗ ಅಂಗಗಳು
| ಅಂಗ | ಮೌಲ್ಯ | ಅಂತ್ಯ | ಗ್ರಂಥಗಳು ಏನು ಹೇಳುತ್ತವೆ |
|---|---|---|---|
| ತಿಥಿ | ಷಷ್ಠಿ | 10:15 | ನಂದಾ (ಆನಂದಕರ) ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಸವ, ಕಲೆ, ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಆರಂಭಿಸುವ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ. |
| ನಕ್ಷತ್ರ | ಮೃಗಶಿರ | 02:53 03 ಅಕ್ಟೋ 2026 |
ಹುಡುಕುವ ಮನಸ್ಸು. ಕುತೂಹಲ, ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಗುರಿ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವ ಚಂಚಲತೆ. |
| ಯೋಗ | ವ್ಯತೀಪಾತ | 18:13 | ಅಶುಭ ಹೊಸ ಆರಂಭಗಳಿಗೆ ದೂರವಿರಲು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಹೇಳುವ ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. |
| ಕರಣ | ವಣಿಜ | 10:15 | ಏಳು ಚರ ಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, ತಿಂಗಳಿಡೀ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತವೆ. |
| ವಾರ | ಶುಕ್ರವಾರ | — | ಶುಕ್ರನ ದಿನ. ವಿವಾಹ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಖರೀದಿಗೆ ಶುಭ. |
ಮುಹೂರ್ತ ವರ್ಗೀಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮುಹೂರ್ತ ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ (ಮುಹೂರ್ತ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಂಗ ಸಂಪ್ರದಾಯ). ಇವು ಆಯ್ಕೆಯ ನಿಯಮಗಳು, ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿ ಅಲ್ಲ.
ದಿನದ ಕಾಲಗಳು
- ಸೂರ್ಯೋದಯ 06:01
- ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ 17:54
- ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಜ್ಯ
- ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಶುಭ
ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಹೂರ್ತ
| ಕಾಲ | ಇಂದ | ವರೆಗೆ | ಗ್ರಂಥಗಳು ಏನು ಹೇಳುತ್ತವೆ |
|---|---|---|---|
| ಸೂರ್ಯೋದಯ | 06:01 | — | |
| ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ | 17:54 | — | |
| ರಾಹು ಕಾಲ | 10:28 | 11:57 | ಸುಮಾರು 90 ನಿಮಿಷಗಳ ಅಶುಭ ಕಾಲ; ಅದರ ಸ್ಥಾನ ವಾರದಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೊಸದೇನನ್ನೂ ಆರಂಭಿಸಬೇಡಿ ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. |
| ಗುಳಿಕ | 07:30 | 08:59 | ಶನಿಯ ಉಪ-ಕಾಲ; ರಾಹು ಕಾಲದ ಅದೇ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ವರ್ಜ್ಯ, ಪರಿಣಾಮದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಳಿಯುವುದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. |
| ಯಮಗಂಡ | 14:56 | 16:25 | ಮೂರನೇ ಅಶುಭ ಕಾಲ, ಇದೂ ವಾರದಿಂದ ನಿರ್ಧಾರ. |
| ಅಭಿಜಿತ್ | 11:34 | 12:21 | ಹಗಲಿನ ಎಂಟನೇ ಮುಹೂರ್ತ, ಸ್ಥಳೀಯ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಮೇಲೆ ಬರುವುದು. ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಹಗಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಶುಭ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಆರಂಭಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಆಯ್ಕೆ. |
ಸೂರ್ಯೋದಯ ಮೇಲಿನ ಅಂಚಿಗೆ ವಾಯುಮಂಡಲದ ವಕ್ರೀಭವನ ಸಹಿತ ಲೆಕ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ — ದೃಕ್ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಬಿಂಬ-ಕೇಂದ್ರ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಈ ಪುಟದ ಪ್ರತಿ ಸಮಯವೂ ಎರಡರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ನಿಮಿಷ ಬದಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಚೌಘಡಿಯಾ
ರಾತ್ರಿಯ ಕ್ರಮ ಚಕ್ರದ ಬೇರೆ ಬಿಂದುವಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಎರಡನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಒಂದರಿಂದ ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ತೆಗೆದಿಲ್ಲ.
ಹಗಲು
| ಚೌಘಡಿಯಾ | ಇಂದ | ವರೆಗೆ | ಗುಣ |
|---|---|---|---|
| ಚಲ | 06:01 | 07:30 | ಸಮ ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಓಡಾಟ |
| ಲಾಭ | 07:30 | 08:59 | ಶುಭ ವ್ಯಾಪಾರ, ಹೊಸ ಉದ್ಯಮ, ಲಾಭ |
| ಅಮೃತ | 08:59 | 10:28 | ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸ |
| ಕಾಲ | 10:28 | 11:57 | ವರ್ಜ್ಯ ಕೆಲವು ಮತಗಳಲ್ಲಿ ಧನ ಸಂಚಯ ಮಾತ್ರ |
| ಶುಭ | 11:57 | 13:26 | ಶುಭ ಸಂಸ್ಕಾರ, ವಿವಾಹ, ಯಾವುದೇ ಮಂಗಳ ಕಾರ್ಯ |
| ರೋಗ | 13:26 | 14:56 | ವರ್ಜ್ಯ ವಿವಾದ ಮತ್ತು ಸಾಲ ವಸೂಲಿ ಮಾತ್ರ |
| ಉದ್ವೇಗ | 14:56 | 16:25 | ವರ್ಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸ ಮಾತ್ರ |
| ಚಲ | 16:25 | 17:54 | ಸಮ ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಓಡಾಟ |
ರಾತ್ರಿ
| ಚೌಘಡಿಯಾ | ಇಂದ | ವರೆಗೆ | ಗುಣ |
|---|---|---|---|
| ರೋಗ | 17:54 | 19:25 | ವರ್ಜ್ಯ ವಿವಾದ ಮತ್ತು ಸಾಲ ವಸೂಲಿ ಮಾತ್ರ |
| ಕಾಲ | 19:25 | 20:56 | ವರ್ಜ್ಯ ಕೆಲವು ಮತಗಳಲ್ಲಿ ಧನ ಸಂಚಯ ಮಾತ್ರ |
| ಲಾಭ | 20:56 | 22:27 | ಶುಭ ವ್ಯಾಪಾರ, ಹೊಸ ಉದ್ಯಮ, ಲಾಭ |
| ಉದ್ವೇಗ | 22:27 | 23:58 | ವರ್ಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸ ಮಾತ್ರ |
| ಶುಭ | 23:58 | 01:28 | ಶುಭ ಸಂಸ್ಕಾರ, ವಿವಾಹ, ಯಾವುದೇ ಮಂಗಳ ಕಾರ್ಯ |
| ಅಮೃತ | 01:28 | 02:59 | ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸ |
| ಚಲ | 02:59 | 04:30 | ಸಮ ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಓಡಾಟ |
| ರೋಗ | 04:30 | 06:01 | ವರ್ಜ್ಯ ವಿವಾದ ಮತ್ತು ಸಾಲ ವಸೂಲಿ ಮಾತ್ರ |
ಗೌರಿ ಪಂಚಾಂಗಂ
ತಮಿಳು ಪದ್ಧತಿ ದಿನದ ಅದೇ ಎಂಟು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಅನುವಾದವಲ್ಲ, ಬೇರೆ ಕೋಷ್ಟಕ — ದಿನದ ಯಾವ ಭಾಗ ಶುಭ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಭಿನ್ನ.
| ಗೌರಿ | ಇಂದ | ವರೆಗೆ | ಗುಣ |
|---|---|---|---|
| ವಿಷಂ | 06:01 | 07:30 | ವರ್ಜ್ಯ ಹೊಸದೇನೂ ಬೇಡ |
| ಲಾಭಂ | 07:30 | 08:59 | ಶುಭ ಲಾಭ, ಹೊಸ ಕೆಲಸ |
| ಧನಂ | 08:59 | 10:28 | ಶುಭ ಹಣ, ಖರೀದಿ, ವ್ಯಾಪಾರ |
| ಸುಗಮಂ | 10:28 | 11:57 | ಶುಭ ಪ್ರಯಾಣ, ಸೌಲಭ್ಯ, ಆತಿಥ್ಯ |
| ಅಮೃತಂ | 11:57 | 13:26 | ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯಾವುದೇ ಮಂಗಳ ಕಾರ್ಯ |
| ಉತಿ | 13:26 | 14:56 | ಸಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೆಲಸ |
| ಸೋರಂ | 14:56 | 16:25 | ವರ್ಜ್ಯ ಹೊಸದೇನೂ ಬೇಡ |
| ರೋಗಂ | 16:25 | 17:54 | ವರ್ಜ್ಯ ಔಷಧ ಮಾತ್ರ |
ಹೋರೆ
ಸೂರ್ಯೋದಯದಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಹೋರೆಗಳು, ಕಾಲ್ಡಿಯನ್ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ. ಇವು ಸಮಾನವಲ್ಲ — ಹನ್ನೆರಡು ಹಗಲ ಹೋರೆಗಳು ಹಗಲನ್ನೂ ಹನ್ನೆರಡು ರಾತ್ರಿ ಹೋರೆಗಳು ರಾತ್ರಿಯನ್ನೂ ಹಂಚುತ್ತವೆ — ಆದ್ದರಿಂದ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹಗಲ ಹೋರೆ ಒಂದು ಗಂಟೆಗಿಂತ ಉದ್ದ, ರಾತ್ರಿ ಹೋರೆ ಕಡಿಮೆ. ಯಾವುದೇ ದಿನದ ಮೊದಲ ಹೋರೆ ಆ ದಿನದ ಅಧಿಪತಿಯದೇ; ವಾರಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಬಂದವು.
| # | ಹೋರೆ ಅಧಿಪತಿ | ಇಂದ | ವರೆಗೆ | ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ |
|---|---|---|---|---|
| 1 | ಶುಕ್ರ | 06:01 | 07:00 | ವಿವಾಹ, ಕಲೆ, ಸೌಕರ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಖರೀದಿ, ಆತಿಥ್ಯ ತಪಸ್ಸು ಅಥವಾ ಕಠಿಣ ಚೌಕಾಸಿಗೆ ಅಲ್ಲ |
| 2 | ಬುಧ | 07:00 | 08:00 | ವ್ಯಾಪಾರ, ಬರವಣಿಗೆ, ಲೆಕ್ಕ, ಅಧ್ಯಯನ, ಮಾತುಕತೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಇರಬೇಕಾದದ್ದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ |
| 3 | ಚಂದ್ರ | 08:00 | 08:59 | ಪ್ರಯಾಣ, ನೀರು, ತಾಯಿ, ಮೃದು ಉತ್ತರ ಬೇಕಾದವು ದೃಢವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾದ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ |
| 4 | ಶನಿ | 08:59 | 09:58 | ಶ್ರಮ, ದುರಸ್ತಿ, ನಿಧಾನ ಮತ್ತು ರಚನಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗಬೇಕಾದ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ |
| 5 | ಗುರು | 09:58 | 10:58 | ಬೋಧನೆ, ಸಲಹೆ, ಸಂಸ್ಕಾರ, ಉಳಿಯಬೇಕಾದವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಶುಭ ಹೋರೆ |
| 6 | ಕುಜ | 10:58 | 11:57 | ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಕ್ರೀಡೆ, ಭೂಮಿ, ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಸಂಘರ್ಷ ಚೌಕಾಸಿ ಅಥವಾ ಮೊದಲ ಭೇಟಿಗೆ ಅಲ್ಲ |
| 7 | ಸೂರ್ಯ | 11:57 | 12:57 | ಅಧಿಕಾರ, ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸ, ತಂದೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸ ತಾಳ್ಮೆ ಕೇಳುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ |
| 8 | ಶುಕ್ರ | 12:57 | 13:56 | ವಿವಾಹ, ಕಲೆ, ಸೌಕರ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಖರೀದಿ, ಆತಿಥ್ಯ ತಪಸ್ಸು ಅಥವಾ ಕಠಿಣ ಚೌಕಾಸಿಗೆ ಅಲ್ಲ |
| 9 | ಬುಧ | 13:56 | 14:56 | ವ್ಯಾಪಾರ, ಬರವಣಿಗೆ, ಲೆಕ್ಕ, ಅಧ್ಯಯನ, ಮಾತುಕತೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಇರಬೇಕಾದದ್ದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ |
| 10 | ಚಂದ್ರ | 14:56 | 15:55 | ಪ್ರಯಾಣ, ನೀರು, ತಾಯಿ, ಮೃದು ಉತ್ತರ ಬೇಕಾದವು ದೃಢವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾದ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ |
| 11 | ಶನಿ | 15:55 | 16:54 | ಶ್ರಮ, ದುರಸ್ತಿ, ನಿಧಾನ ಮತ್ತು ರಚನಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗಬೇಕಾದ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ |
| 12 | ಗುರು | 16:54 | 17:54 | ಬೋಧನೆ, ಸಲಹೆ, ಸಂಸ್ಕಾರ, ಉಳಿಯಬೇಕಾದವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಶುಭ ಹೋರೆ |
| 13 ರಾತ್ರಿ | ಕುಜ | 17:54 | 18:54 | ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಕ್ರೀಡೆ, ಭೂಮಿ, ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಸಂಘರ್ಷ ಚೌಕಾಸಿ ಅಥವಾ ಮೊದಲ ಭೇಟಿಗೆ ಅಲ್ಲ |
| 14 ರಾತ್ರಿ | ಸೂರ್ಯ | 18:54 | 19:55 | ಅಧಿಕಾರ, ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸ, ತಂದೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸ ತಾಳ್ಮೆ ಕೇಳುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ |
| 15 ರಾತ್ರಿ | ಶುಕ್ರ | 19:55 | 20:56 | ವಿವಾಹ, ಕಲೆ, ಸೌಕರ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಖರೀದಿ, ಆತಿಥ್ಯ ತಪಸ್ಸು ಅಥವಾ ಕಠಿಣ ಚೌಕಾಸಿಗೆ ಅಲ್ಲ |
| 16 ರಾತ್ರಿ | ಬುಧ | 20:56 | 21:56 | ವ್ಯಾಪಾರ, ಬರವಣಿಗೆ, ಲೆಕ್ಕ, ಅಧ್ಯಯನ, ಮಾತುಕತೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಇರಬೇಕಾದದ್ದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ |
| 17 ರಾತ್ರಿ | ಚಂದ್ರ | 21:56 | 22:57 | ಪ್ರಯಾಣ, ನೀರು, ತಾಯಿ, ಮೃದು ಉತ್ತರ ಬೇಕಾದವು ದೃಢವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾದ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ |
| 18 ರಾತ್ರಿ | ಶನಿ | 22:57 | 23:58 | ಶ್ರಮ, ದುರಸ್ತಿ, ನಿಧಾನ ಮತ್ತು ರಚನಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗಬೇಕಾದ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ |
| 19 ರಾತ್ರಿ | ಗುರು | 23:58 | 00:58 | ಬೋಧನೆ, ಸಲಹೆ, ಸಂಸ್ಕಾರ, ಉಳಿಯಬೇಕಾದವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಶುಭ ಹೋರೆ |
| 20 ರಾತ್ರಿ | ಕುಜ | 00:58 | 01:59 | ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಕ್ರೀಡೆ, ಭೂಮಿ, ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಸಂಘರ್ಷ ಚೌಕಾಸಿ ಅಥವಾ ಮೊದಲ ಭೇಟಿಗೆ ಅಲ್ಲ |
| 21 ರಾತ್ರಿ | ಸೂರ್ಯ | 01:59 | 02:59 | ಅಧಿಕಾರ, ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸ, ತಂದೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸ ತಾಳ್ಮೆ ಕೇಳುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ |
| 22 ರಾತ್ರಿ | ಶುಕ್ರ | 02:59 | 04:00 | ವಿವಾಹ, ಕಲೆ, ಸೌಕರ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಖರೀದಿ, ಆತಿಥ್ಯ ತಪಸ್ಸು ಅಥವಾ ಕಠಿಣ ಚೌಕಾಸಿಗೆ ಅಲ್ಲ |
| 23 ರಾತ್ರಿ | ಬುಧ | 04:00 | 05:01 | ವ್ಯಾಪಾರ, ಬರವಣಿಗೆ, ಲೆಕ್ಕ, ಅಧ್ಯಯನ, ಮಾತುಕತೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಇರಬೇಕಾದದ್ದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ |
| 24 ರಾತ್ರಿ | ಚಂದ್ರ | 05:01 | 06:01 | ಪ್ರಯಾಣ, ನೀರು, ತಾಯಿ, ಮೃದು ಉತ್ತರ ಬೇಕಾದವು ದೃಢವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾದ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ |
ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ವ್ರತಗಳು
ಈ ದಿನಾಂಕದಲ್ಲಿ ಏನೂ ಗುರುತಿಸಿಲ್ಲ.