सण-उत्सव 2023 · दिल्ली, दिल्ली, भारत

प्रत्येक सणाची तारीख या गावासाठी, त्या सणाची परंपरा दिवसाची जी वेळ मानते त्या वेळच्या चंद्राच्या कलेवरून (तिथीवरून) ठरवली आहे: बहुतेक सणांसाठी सूर्योदय, तर काहींसाठी मध्याह्न, अपराह्न, संध्याकाळ किंवा मध्यरात्र. म्हणूनच एका गावापासून दुसऱ्या गावात तारीख एका दिवसाने बदलू शकते.

या वर्षी एक अधिक चांद्रमास आहे: अधिक श्रावण (जास्तीचा महिना). त्या महिन्यातील बहुतेक सण त्यानंतर येणाऱ्या नेहमीच्या (निज) महिन्यात पाळले जातात.

जानेवारी 2023

दिनांक	सण	तिथी
06 जाने 2023 शुक्रवार	पौष पौर्णिमा माघ स्नानाचा महिना सुरू होतो	पौष, शुक्ल 15
14 जाने 2023 शनिवार	मकर संक्रांत / पोंगल / उत्तरायण सूर्य मकरेत प्रवेश करतो; सौर वर्षाशी बांधलेला एकमेव मोठा सण, म्हणूनच ग्रेगोरियन दिनदर्शिकेत तो जवळजवळ स्थिर राहतो, तर चांद्र सण महिनाभर हलतात	चंद्रावरून नव्हे, सूर्यावरून ठरते
26 जाने 2023 गुरुवार	वसंत पंचमी सरस्वती, आणि वसंताचा पहिला दिवस	माघ, शुक्ल 5

फेब्रुवारी 2023

दिनांक	सण	तिथी
18 फेब्रु 2023 शनिवार	महाशिवरात्रि रात्रभर पाळली जाते, म्हणून तिथी निशीथावरून ठरते, सूर्योदयावरून नव्हे — पौर्णिमांत गणनेत फाल्गुन कृष्ण 14	माघ, कृष्ण 14

मार्च 2023

दिनांक	सण	तिथी
06 मार्च 2023 सोमवार	होलिका दहन होलिका प्रदोषकाळी पेटवली जाते, म्हणून तिथी संध्याकाळवरून ठरते	फाल्गुन, शुक्ल 15
07 मार्च 2023 मंगळवार	होळी / धुळवड रंग — नेहमी होलिका दहनाच्या दुसऱ्या दिवशी, म्हणून तिथी त्यावरून ठरते, सूर्योदयाच्या स्वतःच्या तिथीवरून नव्हे. पौर्णिमांत गणनेत चैत्र कृष्ण 1	फाल्गुन, शुक्ल 15
15 मार्च 2023 बुधवार	शीतला अष्टमी (बसोडा) शीतला मातेची पूजा; आदल्या दिवशी शिजवलेले अन्न थंडच खाल्ले जाते	फाल्गुन, कृष्ण 8
22 मार्च 2023 बुधवार	उगादी / गुढीपाडवा दख्खन आणि महाराष्ट्रातील चांद्र नववर्ष	चैत्र, शुक्ल 1
22 मार्च 2023 बुधवार	चैत्र नवरात्र प्रारंभ वसंतातील नवरात्राच्या नऊ रात्रींपैकी पहिली, सकाळी घटस्थापना	चैत्र, शुक्ल 1
24 मार्च 2023 शुक्रवार	गणगौर गौरी आणि शंकराचा महिलांचा सण; होळीनंतर अठरा दिवस चालणाऱ्या पूजेची सांगता	चैत्र, शुक्ल 3
30 मार्च 2023 गुरुवार	राम नवमी रामाचा जन्म	चैत्र, शुक्ल 9

एप्रिल 2023

दिनांक	सण	तिथी
04 एप्रि 2023 मंगळवार	महावीर जयंती चोविसावे जैन तीर्थंकर महावीर यांचा जन्म	चैत्र, शुक्ल 13
06 एप्रि 2023 गुरुवार	हनुमान जयंती उत्तर भारतातील बहुतांश भागात हनुमान जन्म	चैत्र, शुक्ल 15
14 एप्रि 2023 शुक्रवार	मेष संक्रांत / बैसाखी / पुथांडु / पोहेला बोइशाख सूर्य मेषेत प्रवेश करतो; पंजाब, तमिळनाडू, बंगाल, केरळ आणि आसामचे सौर नववर्ष	चंद्रावरून नव्हे, सूर्यावरून ठरते
22 एप्रि 2023 शनिवार	परशुराम जयंती विष्णूचा सहावा अवतार परशुराम यांचा जन्म, सायंकाळी पाळला जातो	वैशाख, शुक्ल 3
23 एप्रि 2023 रविवार	अक्षय तृतीया याला स्वतःच्या मुहूर्ताची गरज नाही असे मानतात — दिवसच मुहूर्त आहे	वैशाख, शुक्ल 3
29 एप्रि 2023 शनिवार	सीता नवमी सीतेचा जन्म, मध्याह्नी पाळला जातो	वैशाख, शुक्ल 9

मे 2023

दिनांक	सण	तिथी
04 मे 2023 गुरुवार	नृसिंह जयंती विष्णूचा नृसिंह अवतार; कथेनुसार तो सूर्यास्ताच्या वेळी प्रकटला	वैशाख, शुक्ल 14
05 मे 2023 शुक्रवार	बुद्ध पौर्णिमा बुद्धांचा जन्म, बोध आणि महापरिनिर्वाण	वैशाख, शुक्ल 15
19 मे 2023 शुक्रवार	शनि जयंती / वटसावित्री व्रत शनीचा जन्म; विवाहित महिला पतीसाठी उपवास करून वडाची पूजाही करतात	वैशाख, कृष्ण 15
30 मे 2023 मंगळवार	गंगा दशहरा गंगेचे अवतरण	ज्येष्ठ, शुक्ल 10

जून 2023

दिनांक	सण	तिथी
04 जून 2023 रविवार	वटपौर्णिमा व्रत पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी वडाचे व्रत, पश्चिम आणि दक्षिण भारतात पौर्णिमेला पाळले जाते	ज्येष्ठ, शुक्ल 15
20 जून 2023 मंगळवार	रथ यात्रा जगन्नाथाची रथयात्रा	आषाढ, शुक्ल 2
29 जून 2023 गुरुवार	देवशयनी एकादशी इथून कार्तिकपर्यंत विष्णू शयन करतात असे मानतात; मधल्या काळात विवाह नाहीत	आषाढ, शुक्ल 11

जुलै 2023

दिनांक	सण	तिथी
03 जुलै 2023 सोमवार	गुरु पौर्णिमा गुरूंचा सन्मान	आषाढ, शुक्ल 15

ऑगस्ट 2023

दिनांक	सण	तिथी
19 ऑग 2023 शनिवार	हरियाली तीज पार्वती आणि शंकराच्या मिलनाचा पावसाळी सण; झोके, हिरवे कपडे आणि उपवास	श्रावण, शुक्ल 3
21 ऑग 2023 सोमवार	नाग पंचमी नागांचा सण	श्रावण, शुक्ल 5
31 ऑग 2023 गुरुवार	रक्षाबंधन / नारळी पौर्णिमा भावंडांमधला धागा	श्रावण, शुक्ल 15

सप्टेंबर 2023

दिनांक	सण	तिथी
02 सप्टें 2023 शनिवार	कजरी तीज पतीसाठी विवाहित महिलांचा उपवास, पावसाळ्याच्या गाण्यांसह	श्रावण, कृष्ण 3
07 सप्टें 2023 गुरुवार	कृष्ण जन्माष्टमी कृष्णजन्म — अमांत गणनेत भाद्रपद कृष्ण 8. इथे सूर्योदयी प्रवर्तमान अष्टमीवरून तिथी ठरवली आहे, जो वैष्णव नियम आहे आणि बहुतेक प्रकाशित पंचांगे तोच पाळतात. स्मार्त परंपरा निशीथावरून ठरवते, आणि काही वर्षी दोन्ही वेगळ्या दिवशी येतात — 2023 असेच वर्ष होते	श्रावण, कृष्ण 8
18 सप्टें 2023 सोमवार	हरतालिका शंकरासाठी पार्वतीने केलेल्या तपश्चर्येच्या स्मरणार्थ महिलांचा कडक उपवास	भाद्रपद, शुक्ल 3
19 सप्टें 2023 मंगळवार	गणेश चतुर्थी गणपतीची स्थापना, माध्याह्नी — दिवसाचा मधला भाग	भाद्रपद, शुक्ल 4
20 सप्टें 2023 बुधवार	ऋषिपंचमी सप्तर्षींचे पूजन, मध्याह्नी	भाद्रपद, शुक्ल 5
23 सप्टें 2023 शनिवार	राधा अष्टमी राधेचा जन्म, जन्माष्टमीनंतर पंधरा दिवसांनी, मध्याह्नी पाळला जातो	भाद्रपद, शुक्ल 8
28 सप्टें 2023 गुरुवार	अनंत चतुर्दशी गणेश चतुर्थीची सांगता करणारे विसर्जन	भाद्रपद, शुक्ल 14
29 सप्टें 2023 शुक्रवार	पितृपक्ष प्रारंभ पूर्वजांचा पंधरवडा, पुढच्या अमावस्येला संपणारा	भाद्रपद, शुक्ल 15

ऑक्टोबर 2023

दिनांक	सण	तिथी
14 ऑक्टो 2023 शनिवार	महालया / सर्व पितृ अमावस्या पितृपक्षाचा शेवटचा दिवस. श्राद्ध हा अपराह्नाचा विधी आहे, म्हणून तिथी अपराह्नावरून ठरते — पौर्णिमांत गणनेत आश्विन कृष्ण 15	भाद्रपद, कृष्ण 15
15 ऑक्टो 2023 रविवार	शारदीय नवरात्र प्रारंभ देवीच्या नऊ रात्री	आश्विन, शुक्ल 1
22 ऑक्टो 2023 रविवार	दुर्गा अष्टमी आठवी रात्र. सूर्योदयावरून ठरते, नवमी आणि दशमीच्या उलट, ज्या अपराह्नाचे विधी आहेत — म्हणून काही वर्षी अष्टमी आणि नवमी एकाच दिवशी येतात आणि काही वर्षी लागोपाठ	आश्विन, शुक्ल 8
23 ऑक्टो 2023 सोमवार	महा नवमी नववी रात्र	आश्विन, शुक्ल 9
24 ऑक्टो 2023 मंगळवार	विजयादशमी / दशहरा दहावा दिवस, अपराह्नी — सूर्योदयावरून तिथी ठरवली तर दशमी सकाळी उशिरा सुरू होते तेव्हा तो एक दिवस उशिरा येतो	आश्विन, शुक्ल 10
28 ऑक्टो 2023 शनिवार	शरद पौर्णिमा कापणीची पौर्णिमा	आश्विन, शुक्ल 15

नोव्हेंबर 2023

दिनांक	सण	तिथी
01 नोव्हें 2023 बुधवार	करवा चौथ उपवास चंद्रोदयाला सुटतो, म्हणून तिथी संध्याकाळवरून ठरते — पौर्णिमांत गणनेत कार्तिक कृष्ण 4	आश्विन, कृष्ण 4
05 नोव्हें 2023 रविवार	अहोई अष्टमी मुलांसाठी मातांचा उपवास, संध्याकाळी तारे पाहून सोडला जातो	आश्विन, कृष्ण 8
10 नोव्हें 2023 शुक्रवार	धनतेरस दिवाळीच्या क्रमातील पहिला दिवस, प्रदोषकाळी	आश्विन, कृष्ण 13
12 नोव्हें 2023 रविवार	नरक चतुर्दशी / छोटी दिवाळी पहाटेपूर्वीचे अभ्यंगस्नान	आश्विन, कृष्ण 14
12 नोव्हें 2023 रविवार	दिवाळी / लक्ष्मी पूजा पूजा प्रदोषकाळी होते, म्हणून तिथी संध्याकाळवरून ठरते, सूर्योदयावरून नव्हे — पौर्णिमांत गणनेत कार्तिक कृष्ण 15	आश्विन, कृष्ण 15
14 नोव्हें 2023 मंगळवार	गोवर्धन पूजा / बलि प्रतिपदा दिवाळीचा दुसरा दिवस	कार्तिक, शुक्ल 1
15 नोव्हें 2023 बुधवार	भाऊबीज भाऊ आणि बहीण	कार्तिक, शुक्ल 2
18 नोव्हें 2023 शनिवार	छठ पूजा (संध्या अर्घ्य) मावळत्या सूर्याला अर्घ्य, म्हणून तिथी सूर्यास्तावरून ठरते	कार्तिक, शुक्ल 6
19 नोव्हें 2023 रविवार	छठ पूजा (उषा अर्घ्य) उगवत्या सूर्याला अर्घ्य — नेहमी संध्या अर्घ्याच्या दुसऱ्या सकाळी, म्हणून ती त्यावरून ठरते, स्वतःच्या तिथीवरून नव्हे	कार्तिक, शुक्ल 6
23 नोव्हें 2023 गुरुवार	देवउठनी एकादशी विष्णू जागे होतात; विवाहाचा हंगाम पुन्हा सुरू	कार्तिक, शुक्ल 11
24 नोव्हें 2023 शुक्रवार	तुळशी विवाह तुळशीचा विष्णूशी विधिवत विवाह, ज्यानंतर लग्नसराई सुरू होते	कार्तिक, शुक्ल 12
27 नोव्हें 2023 सोमवार	कार्तिक पौर्णिमा / देव दिवाळी घाटांवरचे दिवे	कार्तिक, शुक्ल 15

डिसेंबर 2023

दिनांक	सण	तिथी
04 डिसें 2023 सोमवार	कालभैरव जयंती शंकराचे उग्र रूप असलेल्या कालभैरवाचे प्रकटन, मध्यरात्री पाळले जाते	कार्तिक, कृष्ण 8
23 डिसें 2023 शनिवार	गीता जयंती भगवद्गीता सांगितली गेली तो दिवस, मोक्षदा एकादशीला	मार्गशीर्ष, शुक्ल 11
23 डिसें 2023 शनिवार	वैकुंठ एकादशी दक्षिणेकडील परंपरा	मार्गशीर्ष, शुक्ल 11
26 डिसें 2023 मंगळवार	दत्त जयंती दत्तात्रेयांचा जन्म, पौर्णिमेच्या संध्याकाळी साजरा	मार्गशीर्ष, शुक्ल 15

या वर्षीचे उपवासाचे दिवस (व्रते)

प्रत्येक यादीत तारीख, आणि तिथी केव्हा सुरू होते व केव्हा संपते ते दिले आहे, म्हणजे तुम्ही तुमच्या घराण्याचा नियमही पाळू शकता.

तारखा आणि वेळा दिल्ली, दिल्ली, भारत साठी आहेत. सूर्योदयाच्या जवळ तिथी बदलत असेल, तर दुसऱ्या गावात एका दिवसाचा फरक पडू शकतो. वर ठिकाण बदलता येते.